Ngày này năm xưa: Galileo Galilei phát hiện 4 vệ tinh của Sao Mộc

Ngày 7 tháng 1 năm 1610, Galileo Galilei đã viết một lá thư nhắc tới các vệ tinh của Sao Mộc và đây là lần đầu tiên chúng được nói tới.

Galileo đang giải thích về Mặt Trăng và các vệ tinh của Sao Mộc cho hai vị hồng y. Giáo hội Công Giáo lúc bấy giờ vì những điều này đã cho rằng Galileo dị giáo, đi ngược với niềm tin về Trái Đất là trung tâm của vũ trụ. Sau đó ông bị quản thúc tại nhà đến hết đời. Họa sĩ: Jean-Leon Huens.

Đây là kết quả của việc Galilei cải tiến kính thiên văn của mình. Lần cải tiến này đã nâng khả năng phóng đại lên 20 lần và giúp ông quan sát bầu trời rõ ràng hơn tất cả những lần quan sát trước đây, cũng như tìm ra được những vệ tinh của Sao Mộc.

4 vệ tinh mà Galileo phát hiện là 4 vệ tinh lớn nhất cũng như nằm xa nhất của hành tinh này, chúng là Io, Europa, Ganymede và Callisto. Ganymede là vệ tinh tự nhiên lớn nhất trong Hệ Mặt Trời (Mặt Trăng của Trái Đất lớn thứ năm), nó thậm chí còn lớn hơn cả Sao Thủy.

Cả bốn mặt trăng này đều được Galilei phát hiện ra trong khoảng thời gian từ năm 1609 tới năm 1610. Khám phá của Galilei cho thấy tầm quan trọng của việc quan sát qua kính thiên văn, khi quan sát bằng mắt thường ta không thấy được những thiên thể xa.

Hình ảnh vệ tinh Ganymede của Sao Mộc với màu sắc đã được tăng cường. Ảnh: Galileo ProjectDLRJPLNASA.

Quan trọng hơn cả, khám phá này là bằng chứng không thể chối cãi để chứng minh cho lý thuyết các thiên thể đều quay quanh một cái gì đó chứ không phải Trái Đất, vì trước đó cả Aristotle và Ptolemy cũng như đa số các nhà triết học Hy Lạp đều đồng thuận rằng Mặt Trời, Mặt Trăng và các ngôi sao đều quay quanh Trái Đất và gọi đó là thuyết địa tâm.

Thuyết địa tâm là quan điểm thống trị thời tiền hiện đại, nhưng kể từ cuối thế kỷ 16 trở về sau nó dần bị thay thế bởi thuyết nhật tâm với sự ủng hộ của Nicolaus Copernicus, Galileo Galilei và Johannes Kepler.

Trước phát hiện của Galilei hai thiên niên kỷ, nhà thiên văn học người Trung Hoa tên Cam Đức (甘德 – Gan De) cũng đã quan sát thấy một ‘ngôi sao’ nhỏ màu đỏ nhạt nằm gần Sao Mộc vào năm 362 TCN, và ngày nay chúng ta có thể suy đoán đó có thể là Ganymede.

Bạn có biết rằng, tên gọi của 4 vệ tinh này đều là tên của các vị thần trong thần thoại Hy Lạp, mà họ đều là tình nhân của thần Zeus (vì Sao Mộc trong tiếng Latin hay Hy Lạp cũng đều là Zeus – chúa tể của các vị thần).

Europa là vệ tinh lớn thứ 6 trong Hệ Mặt Trời. Theo thần thoại, Europa là mẹ vua Minos của xứ Crete, một người phụ nữ danh giá vùng Phoenicia. Tên của bà được đặt cho Châu Âu ngày nay. Thần Zeus vì muốn tiếp cận với bà, đã biến thành một con bò trắng nhưng cuối cùng bị bắt đi mất.

Ganymede là vệ tinh lớn nhất trong Hệ Mặt Trời và nó thậm chí còn lớn hơn cả Sao Thủy. Trong chuyện kể, Ganymede là hoàng tử của thành Troia và được người đời xem là cậu thiếu niên đẹp nhất cõi trần. Cậu là con trai của Tros, vua của thành Troia.

Ganymede bị con đại bàng là hóa thân của thần Zeus bắt cóc. Họa sĩ: Eustache Le Sueur.

Thần Zeus không kìm được lòng khi nhìn thấy cậu trai Ganymede với mái tóc vàng bước đi thong thả giữa đàn cừu trắng, nên ông đã biến thành con đại bàng rồi bắt cóc cậu lên đỉnh Olympus. Tại đây, các vị thần cực kỳ yêu quý cậu vì vẻ ngoài, trừ Hera là vợ của Zeus.

Vì thương mến, Zeus đã ban cho Ganymede sự bất tử để cậu được ở trong hình dạng thiếu niên mãi mãi. Ganymede trở thành vị thần của tình yêu và ham muốn đồng tính, cậu còn là người giữ cốc cho các vị thần trên đỉnh Olympia. Trên bầu trời đêm, cậu thiếu niên này cũng là chòm sao Aquarius (Bảo Bình), thần Zeus đã biến cậu thành một chòm sao để giữa cậu ở đó mãi mãi.

Thiên Tân